Postęp technologiczny i rozwój internetu w XXI wieku, oprócz wielu pozytywów, mają też swoje złe strony. Nowe technologie i powszechny dostęp do globalnej sieci otworzyły możliwości dla złodziei, którzy wzbogacają się na niewiedzy i nieostrożności przeciętnych obywateli. Jednym z poważnych zagrożeń jest wyłudzenie kredytu, czyli udana lub nieudana próba zaciągnięcia zobowiązania finansowego z wykorzystaniem cudzych danych osobowych. Jak się przed tym bronić? Jak chronić swoje dane osobowe?
Najważniejsze: Ochrona dowodu osobistego
Podstawowym dokumentem tożsamości, na którym znajdują się wszystkie dane osobowe, jest dowód osobisty. Obecnie nie widnieje już na nim adres zameldowania, jednak pozostałe dane, jak imię, nazwisko, PESEL i data urodzenia są powszechnie dostępne dla osób, które są w posiadaniu skradzionego lub zagubionego dokumentu.
Fakt zagubienia lub kradzieży dowodu osobistego należy jak najszybciej zgłosić odpowiednim organom. W przypadku kradzieży bezwzględnie trzeba pójść na policję, a w każdym innym przypadku dowód osobisty należy zastrzec. Można to zrobić na dwa sposoby:
- przez infolinię banku, nie tylko tego, w którym obywatel posiada konto,
- w Biurze Informacji Kredytowej, czyli BIK – zastrzeżenie dowodu można wykonać przez internet, pod warunkiem, że zostało tam wcześniej założone bezpłatne konto.
O zagubieniu lub kradzieży dowodu warto poinformować też Urząd Gminy – informacja ta jest widoczna na wniosku o wydanie nowego dokumentu.
Zastrzeżenie numeru PESEL to ważna usługa wprowadzona w Polsce w celu ochrony obywateli przed oszustwami finansowymi i kradzieżą tożsamości. Od 17 listopada 2023 roku wszyscy obywatele Polski mają możliwość zastrzec swój numer PESEL, wpisując go do specjalnego rejestru.
Jak zastrzec PESEL?
Zastrzeżenie numeru PESEL zapewnia dodatkową ochronę przed:
- Wyłudzeniem kredytów lub pożyczek na cudze dane
- Nielegalnym wykorzystaniem numeru PESEL przez przestępców
- Wyrabianiem duplikatów kart SIM bez wiedzy właściciela
Od 1 czerwca 2024 roku instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać, czy numer PESEL jest zastrzeżony przed zawarciem umowy kredytowej lub udzieleniem pożyczki.
Istnieją trzy główne sposoby zastrzeżenia numeru PESEL:
1. W aplikacji mObywatel:
– Uruchom aplikację i wybierz ikonę „Zastrzeż PESEL” na ekranie głównym
– Postępuj zgodnie z instrukcjami, aby zastrzec numer
2. Na stronie gov.pl:
– Wejdź w usługę online „Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie”
– Zaloguj się przez profil zaufany, podpis kwalifikowany, e-dowód lub dane do bankowości elektronicznej
– Wybierz opcję „Zastrzeż PESEL”
3. W urzędzie gminy:
– Udaj się do dowolnego urzędu gminy
– Weź ze sobą dowód osobisty lub paszport
– Złóż wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL
Ważne informacje:
- Zastrzeżenie i cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL jest bezpłatne
- Można to robić dowolną ilość razy
- Zaleca się prewencyjne zastrzeganie numeru PESEL i cofanie zastrzeżenia tylko w razie potrzeby
- Zastrzeżenie nie wpływa na codzienne czynności, takie jak wizyta u lekarza czy załatwianie spraw urzędowych
Pamiętaj, że zastrzeżenie numeru PESEL to skuteczny sposób na zwiększenie bezpieczeństwa swoich danych osobowych i ochronę przed potencjalnymi oszustwami finansowymi.
Alerty w BIK i KRD
Biuro Informacji Kredytowej i Krajowy Rejestr Długów to dwie potężne instytucje, do których zwracają się banki i firmy pożyczkowe, które w ten sposób weryfikują zdolność i historię kredytową potencjalnych pożyczko- i kredytobiorców. Alert SMS w BIK to płatna usługa, dzięki której można mieć stały dostęp do informacji o tym, kto składa zapytania na nasz temat do tej instytucji. W przypadku wpłynięcia takiego zapytania, do właściciela danych natychmiast zostaje wysłany SMS z powiadomieniem. Jeżeli zapytanie jest próbą wyłudzenia, można w porę zareagować i w ten sposób udaremnić kradzież. Taka usługa, w zależności od pakietu, kosztuje 24 lub 99 zł rocznie.
Podobnie działa system powiadomień z KRD, z tą różnicą, że konto jest darmowe. System Ochrony Konsumenta informuje posiadacza konta przez SMS lub e-mail o złożonym zapytaniu, a samo powiadomienie jest automatyczne i niemal natychmiastowe.
Ochrona danych osobowych w sieci
Ochrona danych osobowych w internecie budzi wiele kontrowersji. Wielu Polaków nie wie, jak może chronić swoje dane, a istnieje też grupa, która nie ma świadomości, że w ogóle może to robić.
Do najprostszych sposobów ochrony danych należy uważne ich udostępnianie. Szczególną ochroną warto otoczyć pesel, numer telefonu i adres, są to bowiem dane, których używają banki do uwierzytelniania różnych operacji. Tam, gdzie jest to możliwe, warto kupować przedmioty i usługi bez zakładania konta w serwisie. Warto na bieżąco aktualizować oprogramowanie na komputerze i smartfonie oraz stosować unikalne i trudne do złamania hasła w każdym z miejsc w internecie. Pomocny może być to menedżer haseł.
Rozwiązaniem znacznie podnoszącym bezpieczeństwo jest stosowanie VPN. VPN to wirtualna sieć prywatna, której zadaniem jest szyfrowanie danych przesyłanych przez internet. W ten sposób tożsamość użytkownika jest chroniona przed kradzieżą danych, a dane te są zaszyfrowane, a przez to niemożliwe do odczytu. VPN ochrania też adres IP oraz uniemożliwia gromadzenie metadanych użytkownika. Dodatkowym plusem jest zabezpieczenie historii przeglądanych stron.
Szyfrowanie połączeń sieciowych i maili jest też możliwe z poziomu przeglądarki internetowej. Ochrona będzie słabsza, ale w połączeniu z innymi możliwościami daje bezpieczeństwo. Użytkownicy popularnych przeglądarek – Firefox, Firefox for Android, Opera, Chrome – mogą zainstalować wtyczkę HTTPS Everywhere. Warto się zainteresować także programem Pretty Good Privacy.
100% bezpieczeństwa?
Wymienione wyżej metody pozwalają ochronić się przed wyłudzeniem kredytu na skutek kradzieży danych osobowych. Nie dają jednak 100% bezpieczeństwa, dlatego przede wszystkim trzeba pamiętać o rozsądnym gospodarowaniu własnymi danymi i nieudostępnianiu ich każdemu, kto o nie poprosi, zarówno w świecie realnym, jak i wirtualnym.
